Twice ToldNeijens, Het Heilig Kanon van Batavia, voorheen ... een Spotkanon?, 1938: the opening and the fist
- Language
- Dutch
- Reading
- transcribed from the page image
- Translation
- ours
- Retrieved
- 10 October 2026
Spelling as printed. Line breaks are not kept; the break between pages is marked. The sign over the U in “RE-UM” on p. 279 is unclear in the scan.
[p. 278] „Het Heilig Kanon van Batavia”, voorheen … een Spotkanon? Geschiedenis of … Fantasie?
Toen voor ruim 7 jaar in Afl. 2 en 3, blz. 195 van Deel LXX (1930) van dit Tijdschrift het artikel over De drie Heilige Kanonnen van Dr. K. C. Crucq verscheen, met tegenover blz. 196 de prachtige foto van het Bataviase kanon, ontsnapte aan schrijver, als bij de ontmoeting van een oud bekende, een verbaasd: „Kijk, een Bocarro!” ¹) en bij ‘t zien van het handgebaar, én Portugezen én Spanjaarden én Fransen wel bekend onder de naam van „dar, fazer Figas”, — „dar Higa”, — „faire la figue”, overeenkomend met ons „iemand een lange neus geven”, kwam er een glimlach, die ‘t best is weer te geven met: „ik wist niet, dat die knappe kunstenaar ook zoo’n vinnige spotter was”.
Bij die indrukken bleef het, tot, nu kort geleden, dezelfde schrijver in voornoemd Tijdschrift (Afl. 1, 1937, blz. 103-129), „De geschiedenis van het heilig kanon te Batavia” kwam vertellen en mijn aandacht weer op het voorwerp vestigde.
Is de geleerde schrijver er in geslaagd den lezer te overtuigen, dat het kanon in 1641 bij de inneming van Malakka op de Portugezen veroverd is, (dat het bewuste stuk hergoten is, behoeft geen bewijs; het opschrift zelf zegt zulks duidelijk genoeg), zijne reconstructie van het jaartal 1606 (of 1604?) uit het opschrift EXMEIPSARENATASVM. Uit mij zelve ben ik herboren. kon mij niet bevredigen als zijnde te gezocht en te gewrongen.
¹) Het Bataviase kanon vertoont én in vorm én in versieringen van stootbodem en broekingringen een merkwaardige overeenkomst o.a. met een kanon dat zich tegenwoordig in het „Museu da Artilharia” te Lissabon bevindt en als opschrift draagt: ANTo TELES DE MENEZES GOVor DA INDIA A MANDOV FAZER NO ANNO DE 1640 POR Mel TAVARES BOCARRO.
[p. 279] ‘t Kan zijn, dat de oplossing van een raadsel slechts met moeite uit een woord of zin te halen is, daarvoor is het een raadsel, doch zij moet er tevens natuurlijk en zonder verwringing uit te voorschijn kunnen komen. Anders zou men, om bij ons opschrift te blijven, door b.v. samenkoppeling van 2 gescheiden lettergrepen: RE-ŪM [sign over the U uncertain], omzetting van NA-TAS, bijvoeging van een verondersteld verzwegen woord: DESTRUAT, het kanon kunnen laten zeggen: EX MEIPSA SATAN (DESTRUAT) REUM. De duivel moge door mij den schelm vernietigen, eene verklaring die wel eenigszins met het doel van een kanon overeenkomt doch moeilijk te verantwoorden is en daarom niet te aanvaarden.
Wanneer verder Dr. Crucq zegt, dat „het gebaar, in het Portugeesch figa… het bekende afweermiddel (is) tegen het booze oog, zwarte magie en hekserij” (blz. 128), zou ik het volgende willen opmerken:
Wel is waar wordt wel eens in Portugal en Spanje een dergelijk miniatuurhandje van git, eveneens Figa, Higa, geheeten, om de hals van kleine kinderen gehangen, uit bijgeloof, meenend zoodoende de kleinen tegen oogziekte te beschermen (preservar do mal de olho), doch het gebaar van „dar figas” — „dar higa”, — „faire la figue”, zoals het kanon te zien geeft, is een gebaar van spot, verachting, zoowel voor Portugees, Spanjaard en Fransman.
En aan die spot of die verachting heeft, dunkt me, de gieter uitdrukking willen geven. (Hij was te lang met dat „magisch metaal” (het ijzer) vertrouwd en te lang aan „een zoo magisch-gevaarlijke handeling als de hergieting van een ijzeren stuk” (blz. 128) gewoon, om daar nog bang voor te zijn). — Tegen wien? — Natuurlijk tegen den vijand, die in dit geval niemand anders kon zijn dan de gehate concurrent: o Olandese ¹).
¹) Voor den kalmen, bezadigden Hollander, die zulk een gebaar wat al te kinderachtig zal vinden, diene het volgende, dat zich tot in de laatste jaren nog voordeed. Wanneer een Portugees schip de haven van Barcelona binnenstoomde, kon men vaak zien, hoe een van het scheepsvolk, op bevel van den kapitein het lood uitwierp, alsof men vreesde, dat de haven niet diep genoeg zou zijn voor de geweldige Portugese zeekastelen en zulks alleen om de Spanjaarden „fazer figas”. Grote verstandige menschen kunnen somwijlen erg kwajongensachtig doen, vooral wanneer chauvinisme hen bezielt.
Translation
Ours.
[p. 278] “The Holy Cannon of Batavia”, formerly … a mocking cannon? History or … fantasy?
When, a good seven years ago, in parts 2 and 3, p. 195, of volume LXX (1930) of this journal, Dr. K. C. Crucq’s article on The Three Holy Cannons appeared, with opposite p. 196 the splendid photograph of the Batavia cannon, the writer let slip, as on meeting an old acquaintance, a surprised “Look, a Bocarro!” 1) and on seeing the hand gesture, which Portuguese, Spaniards and French all know under the names “dar, fazer figas”, “dar higa”, “faire la figue”, corresponding to our “giving someone a long nose”, a smile came that is best put into words as: “I did not know that this clever artist was also such a sharp mocker.”
It stayed at those impressions until, a short time ago, the same author in the same journal (part 1, 1937, pp. 103 to 129) came to tell “The history of the holy cannon at Batavia” and drew my attention to the object again.
The learned author has succeeded in convincing the reader that the cannon was taken from the Portuguese at the capture of Malacca in 1641 (that the piece in question was recast needs no proof; the inscription itself says so clearly enough), but his reconstruction of the year 1606 (or 1604?) from the inscription EXMEIPSARENATASVM, “From myself I am reborn”, could not satisfy me, as being too far-fetched and forced.
- The Batavia cannon shows, both in form and in the decoration of the cascabel and the breeching rings, a remarkable resemblance to, among others, a cannon now in the “Museu da Artilharia” in Lisbon, which bears the inscription: ANTo TELES DE MENEZES GOVor DA INDIA A MANDOV FAZER NO ANNO DE 1640 POR Mel TAVARES BOCARRO.
[p. 279] It may be that the solution to a riddle can only be got with difficulty out of a word or a phrase; that is why it is a riddle; but it must also come out of it naturally and without twisting. Otherwise, to stay with our inscription, for example by joining two separate syllables, RE-ŪM [sign over the U uncertain], rearranging NA-TAS, and adding a supposed unspoken word, DESTRUAT, one could make the cannon say: EX MEIPSA SATAN (DESTRUAT) REUM, “May the devil destroy the rogue through me”, an explanation that does fit the purpose of a cannon to some extent, but is hard to justify and therefore not to be accepted.
When Dr. Crucq goes on to say that “the gesture, in Portuguese figa … is the well-known protection against the evil eye, black magic and witchcraft” (p. 128), I would like to make the following remark:
It is true that in Portugal and Spain a miniature hand of jet, also called Figa or Higa, is sometimes hung round small children’s necks out of superstition, in the belief that it protects the little ones against eye disease (preservar do mal de olho); but the gesture of “dar figas”, “dar higa”, “faire la figue”, as the cannon shows it, is a gesture of mockery and contempt, for Portuguese, Spaniard and Frenchman alike.
And it is that mockery or contempt that the founder, it seems to me, wanted to express. (He had been familiar with that “magic metal” (iron) for too long, and used for too long to “so magically dangerous an act as the recasting of an iron piece” (p. 128), to be afraid of it any more.) Against whom? Naturally against the enemy, who in this case could be no one other than the hated competitor: o Olandese [the Dutchman] 1).
- For the calm, level-headed Dutchman, who will find such a gesture rather too childish, the following, which still happened as recently as the last few years, may serve. When a Portuguese ship steamed into the harbour of Barcelona, one could often see one of the crew, on the captain’s order, cast the lead, as if they feared the harbour might not be deep enough for the mighty Portuguese sea-castles, and this only to mock the Spaniards (“fazer figas”). Sensible grown-ups can sometimes behave very much like naughty boys, especially when chauvinism inspires them.
Notes
What it is. A reader’s reply in the Mededeelingen (short communications) of volume 78, signed “Dr. M. NEIJENS” at the end of the piece (p. 282). Crucq answers it in a postscript that follows.
What it gives. Neijens reads the fist as an insult, not a charm, and builds on it a theory that the gun was cast at Macau by Bocarro as a gesture at the Dutch. His note 1 on p. 278 is the only evidence we found tying the Batavia gun to Bocarro: its likeness in form and decoration to a Lisbon gun dated 1640 and signed by Bocarro.
How far to trust it. The attribution is a stylistic comparison, not a document. His reading of the fist rests on the usage of the gesture in Portugal, Spain and France, which he states without a cited source; the Barcelona story is his own report of something seen “tot in de laatste jaren”. “Cascabel” translates “stootbodem”, our reading of the term. His joke reading of the inscription (EX MEIPSA SATAN (DESTRUAT) REUM) is given only to show how a motto can be bent.
Readings we are unsure of: the mark over the U in “RE-UM” on p. 279. The pages were read as page images (PDF pages 330 and 331 of the scan).