Twice ToldCrucq, De geschiedenis van het heilig kanon te Batavia, 1937: after 1810, and the inscription and fist
- Language
- Dutch
- Reading
- transcribed from the page image
- Translation
- ours
- Retrieved
- 10 October 2026
Spelling as printed. Line breaks are not kept; the break between pages is marked. The Roman numeral for 1000 is printed with a reversed C; it is written here as CIƆ and marked as uncertain.
[p. 127] 1810. Het groote stuk bleef alzoo in het Artilleriemagazijn, totdat Daendels in 1810 de artillerie deed overbrengen naar Weltevreden. Bij deze verplaatsing zal het stuk als zijnde te zwaar en onbruikbaar vóór het magazijn zijn blijven liggen. Kort daarop moet het „heilig” geworden zijn, hetgeen ik mij zoo voorstel dat, toen eenmaal het kanon proefondervindelijk bewezen had „magisch geladen” te zijn, een handig man zich heeft opgeworpen tot regelaar dier magische krachten, en derzelver geldelijke vruchten.
- Reeds in dit jaar vermeldt Van Doren in Reis naar N.O.I. Deel II blz. 55-56 het groote stuk als Heilig Kanon, ongeveer op zijn tegenwoordige plaats; op blz. 56 haalt hij de kanonnen te Batavia en te Banten door elkaar.
Ook het Tijdschrift voor N.I. Deel I blz. 236 (1845) vermeldt het Heilig Kanon op dezelfde plaats.
Bij den aanleg van den spoordijk achter de Amsterdamsche Poort werd het kanon iets naar het Noordwesten verplaatst.
- Tot dit jaar lag het Heilig Kanon op den grond; in 1936 is het op verzoek van den Oudheidkundigen Dienst door de Genie op een betonnen blok met twee neuten geplaatst, zoodat het eindelijk een behoorlijke opstelling heeft gekregen.
Aldus is de geschiedenis van het Heilig Kanon van 1641 tot heden. Van den tijd dat het nog te Malakka was, en van zijn vervaardiging is natuurlijk niets met zekerheid te zeggen; evenwel heb ik hieromtrent de volgende, m.i. niet onwaarschijnlijke conjectuur opgesteld.
[p. 128] Inderdaad kan men uit het opschrift Ex me ipsa renata sum het jaartal 1606 reconstrueeren, op de volgende wijze: de Portugeezen laten dikwijls het cijfer der duizendtallen in jaartallen weg, bv. op de klok van den Conde de Linhares, in het Bat. Museum: A° — 633; in het contract met den koning van Sunda: em XXJ dias do mes d Agosta da presente era de 5CXXIJ annos … d.w.z. A° 522; nemen we nu uit het opschrift de letters die getalswaarde bezitten, met uitzondering van de beide letters M (= 1000), dan krijgen we XVI; X is hier niet geschreven als X (= 10) maar als de helft van CIƆ [last sign uncertain] (= 1000) + C (= 100), dus 500 + 100 = 600, waardoor we dan het jaartal zouden kunnen lezen als 606 = Anno 1606.
De druif stelt een vrouwenhand voor, blijkens den parelarmband om den pols, die uit een geborduurde pofmouw steekt; een vrouwenhand natuurlijk, omdat kanonnen als zoodanig vrouwelijk zijn, waarmede ook de vrouwelijke uitgangen van het opschrift: ipsa — renata overeenkomen.
Het gebaar, in het Portugeesch figa (vijg = figo) is het bekende afweermiddel tegen het booze oog, zwarte magie en hekserij. Begrijpelijk is het, dat men bij een zoo magisch-gevaarlijke handeling als de hergieting van een ijzeren stuk, dubbel gevaarlijk omdat ijzer op zichzelf al een magisch metaal is, in den vorm van het stuk een permanente bescherming tegen booze invloeden heeft vastgelegd, en tevens dat de naam van den gieter, noch het jaartal der hergieting op het stuk worden vermeld (het jaartal misschien wel, maar dan verborgen, zie boven), teneinde noch door naam, noch door dateering aan de booze magische machten vat te geven.
Translation
Ours.
[p. 127] 1810. The big piece therefore stayed in the artillery magazine until Daendels, in 1810, had the artillery moved to Weltevreden. In that move the piece, being too heavy and unusable, probably remained lying in front of the magazine. Soon afterwards it must have become “holy”. I picture it this way: once the cannon had been proved by experience to be “magically charged”, a clever man set himself up as the regulator of those magical powers and of their money-making fruits.
- Already in this year Van Doren, in Reis naar N.O.I., part II, pp. 55 to 56, mentions the big piece as the Holy Cannon, about where it stands today; on p. 56 he mixes up the cannons at Batavia and Banten.
The Tijdschrift voor N.I., part I, p. 236 (1845), also mentions the Holy Cannon in the same place.
When the railway embankment behind the Amsterdam Gate was built, the cannon was moved a little to the northwest.
- Until this year the Holy Cannon lay on the ground; in 1936, at the request of the Archaeological Service, the army engineers set it on a concrete block with two supports, so that it has at last been properly mounted.
That is the history of the Holy Cannon from 1641 to the present. Of the time when it was still at Malacca, and of its making, nothing can naturally be said for certain; I have nevertheless drawn up the following conjecture, which I think not unlikely.
[p. 128] Indeed the year 1606 can be reconstructed from the inscription Ex me ipsa renata sum, as follows. The Portuguese often leave out the thousands digit in dates, for example on the bell of the Conde de Linhares in the Batavia Museum: A° 633; in the contract with the king of Sunda: “em XXJ dias do mes d Agosta da presente era de 5CXXIJ annos”, that is A° 522. Now take from the inscription the letters that have a numerical value, leaving out the two Ms (= 1000), and we get XVI. The X is not written here as X (= 10) but as half of CIƆ [last sign uncertain] (= 1000) plus C (= 100), so 500 + 100 = 600, which would allow us to read the date as 606 = Anno 1606.
The knob at the breech (the “druif”, literally the grape) represents a woman’s hand, as the pearl bracelet on the wrist shows, which comes out of an embroidered puffed sleeve. A woman’s hand naturally, because cannons as such are feminine, which the feminine endings of the inscription, ipsa and renata, also fit.
The gesture, in Portuguese figa (fig = figo), is the well-known protection against the evil eye, black magic and witchcraft. It is understandable that for so magically dangerous an act as recasting an iron piece, doubly dangerous because iron is already a magic metal in itself, a permanent protection against evil influences was fixed in the shape of the piece, and also that neither the founder’s name nor the year of the recasting is given on the piece (the year perhaps is, but hidden, see above), so as to give the evil magic powers no hold, either through a name or through a date.
Notes
What it is. The last two pages of Crucq’s 1937 article, the result of years of work in the Landsarchief on the Company’s artillery inventories. Pages 103 to 126 trace the gun from the siege of Malacca (1640 to 1641) through the Company’s lists to its removal from the sea battery in 1796; these two pages cover what followed and Crucq’s conjecture on the making.
What it gives. The first dated mentions of the cannon as holy (1822, 1845), the year it was lifted off the ground (1936), Crucq’s own picture of how it came to be revered, and the reading of the year 1606. He says plainly that nothing is certain about its making.
How far to trust it. The 1810 passage is explicitly Crucq’s supposition (“hetgeen ik mij zoo voorstel”). The 1606 reading is called a conjecture here and, in the 1938 postscript, a “schuchtere hypothese” he would not defend. The 1822 and 1845 mentions are given only by Crucq; we did not read Van Doren or the 1845 volume. His reading of the sleeve and bracelet as a woman’s hand is his own; Neijens (1938) does not take it up. We could not reproduce his sum from the letters as printed without his rule for reading the X, so we give it as he states it.
Readings we are unsure of: the last sign of “CIƆ” in the scan, which stays marked in the translation. The pages were read as page images (PDF pages 137 and 138 of the scan).