Twice ToldCrucq, De drie Heilige Kanonnen, 1930: De Haan on the holy cannon, and the inscription
- Language
- Dutch
- Reading
- transcribed from the page image
- Translation
- ours
- Retrieved
- 10 October 2026
Spelling as printed. Line breaks and page breaks are not kept; the three extracts are marked by their pages. Diacritics on Javanese words are not reproduced.
[p. 196] Dit Bataviaasche kanon, Si Djagoer of Kjai Setama, is zoo algemeen bekend, dat we er niet veel van behoeven te vertellen, en kunnen volstaan met te citeeren wat De Haan hieroverzegt in Oud-Batavia (blz. 142—143): „Men zou kunnen meenen dat het zoogenaamde heilige kanon, Kiai Setomi of Si Djagoer, dat dicht hierbij ligt en welks eega Njai Setomi te Solo in den kraton wordt bewaard, van deze Artillerie afkomstig is. Maar dat kan moeilijk zoo zijn, want in geen enkele der vele beschrijvingen van Batavia wordt van dit heilige kanon gewag gemaakt voor ongeveer 1835, en toen lag het niet op het Galgeveld maar voor de Vierkantspoort aan de overzij der rivier” ¹).
[note 1, p. 196] „VOGEL spreekt omstreeks 1680 van een enorm ijzeren kanon, waarschijnlijk afkomstig van Makassar, dat voor de Waterpoort van het kasteel lag. De beschrijving komt niet overeen met het tegenwoordige kanon. Uit het opschrift van dit laatste: Ex me ipsa renata sum (uit mijzelve ben ik herboren *) zou echter kunnen worden afgeleid, dat uit het door VOGEL beschreven kanon twee stuks gegoten zijn, een mannelijk en een vrouwelijk, waarvan thans het eene te Batavia, het andere te Solo is. Evenwel is ons niet bekend of dit laatste (waarmee men uiterst geheimzinnig doet) overigens gelijk is aan het eerste”. (Noot van DE HAAN). *) Het opschrift is aangebracht op een bronzen band om het achterstuk; het kanon zelf is van ijzer.
[p. 197] Ik vermoed dat de inscriptie op het Bataviasche stuk: ex me ipsa renata sum, eenvoudig vermeldt, dat het kanon gegoten is uit het metaal van een ander, door ouderdom of beschadiging onbruikbaar geworden stuk. Waarschijnlijk is het kanon te Batavia wel evenals dat van Solo van Portugeeschen oorsprong; immers, daar het woord voor kanon in het Latijn niet bestaat, wijst de vrouwelijke vorm van ipsa en renata er m. i. op dat in de moedertaal van den gieter het woord voor kanon vrouwelijk was: dit is inderdaad het geval in het Portugeesch, nl. a peça (het stuk), zooals ook blijkt uit opschriften op andere Portugeesche kanonnen, eindigend op … . a fez, a mandou fazer e. d. (maakte het, beval het te maken). Ook de vorm van de „druif” van het sluitstuk pleit voor een Portugeeschen, althans Zuid-Europeeschen oorsprong; immers deze is gevormd als een vuist met den duim tusschen wijsvinger en middelvinger,
[p. 198] oorspronkelijk een sexueel symbool, de „mano in fica”, in Zuid-Europeesche landen, en speciaal in Italië, een bekend afweermiddel tegen het „booze oog” (mal ‘occhio of jettatura). Hieraan heeft het kanon ook zijn inlandschen naam te danken: djagoer = achterzijde van de gebalde vuist. Verder volgt uit de twee dolfijnen als handvaten, dat het Bataviaasch kanon oorspronkelijk een stuk scheepsgeschut is geweest.
Translation
Ours.
[p. 196] This Batavia cannon, Si Djagoer or Kjai Setama, is so widely known that there is not much we need to tell about it, and we can settle for quoting what De Haan says about it in Oud-Batavia (pp. 142 to 143): “One might think that the so-called holy cannon, Kiai Setomi or Si Djagoer, which lies close by and whose spouse Njai Setomi is kept in the kraton at Solo, came from this artillery. But that can hardly be so, because in not one of the many descriptions of Batavia is this holy cannon mentioned before about 1835, and then it did not lie on the Galgeveld but in front of the Vierkantspoort on the other side of the river.”
[note 1, p. 196] “Vogel speaks around 1680 of an enormous iron cannon, probably from Makassar, that lay in front of the castle’s Water Gate. The description does not match the present cannon. From the inscription of the latter, Ex me ipsa renata sum (from myself I am reborn *), it could however be inferred that two pieces were cast from the cannon Vogel describes, a male one and a female one, of which one is now at Batavia and the other at Solo. But we do not know whether the latter (which people are extremely secretive about) is otherwise like the first.” (Note by De Haan.) *) The inscription is on a bronze band around the breech; the cannon itself is iron.
[p. 197] I suppose that the inscription on the Batavia piece, ex me ipsa renata sum, simply says that the cannon was cast from the metal of another piece that had become useless through age or damage. The Batavia cannon is probably, like the one at Solo, of Portuguese origin. Since Latin has no word for cannon, the feminine form of ipsa and renata suggests to me that in the founder’s mother tongue the word for cannon was feminine, and that is the case in Portuguese, namely a peça (the piece), as also shown by inscriptions on other Portuguese cannon that end in … . a fez, a mandou fazer and the like (made it, ordered it made). The shape of the “druif” (the knob, literally the grape) of the breech piece also points to a Portuguese, or at least south European, origin, because it is shaped like a fist with the thumb between the index and middle finger,
[p. 198] originally a sexual symbol, the “mano in fica”, in south European countries, and especially in Italy, a well-known protection against the “evil eye” (mal ‘occhio or jettatura). The cannon also owes its native name to this: djagoer = the back of the clenched fist. Further, the two dolphins as handles show that the Batavia cannon was originally a piece of ship’s artillery.
Notes
What it is. The text of a paper Crucq read at the meeting of the language, land and ethnology section on 3 December 1930 (footnote on p. 195), printed in its journal. The Surakarta twin he knew only through lead casts of wax impressions (p. 198).
What it gives. De Haan’s sentence from Oud-Batavia (1922), which Crucq calls the sum of what was known, is the claim that no description of Batavia names the holy cannon before about 1835. De Haan’s own footnote, quoted here, shows he knew of an iron cannon before the Water Gate about 1680 that he did not identify with this one. Crucq adds the first scholarly reading of the Latin line as a recasting, the Portuguese reading of the feminine forms, the fist, and the etymology of the name. The asterisk note follows De Haan’s note after a rule and is in the article’s own typeface; we take it as Crucq’s, since it gives the metal of the gun he examined.
How far to trust it. Crucq calls the recasting reading a supposition (“Ik vermoed”). The etymology of djagoer is his own statement and no Javanese dictionary was checked by us. De Haan’s Oud-Batavia was not read by us; see sources.md.
Readings we are unsure of: none in the passages above. The pages were read as page images (PDF pages 215, 218 and 219 of the scan).